विजय तापस

प्रा. विजय तापस ह्यांनी रामनारायण रुईया महाविद्यालयात तीस वर्ष मराठीचं अध्यापन केलं आहे. संतकविता, प्राचीन साहित्य, पोथीसाहित्य आणि जागतिक रंगभूमी या विषयांत त्यांना विशेष रस आहे. मराठी साहित्यसमीक्षक आणि मराठी नाट्यसमीक्षक म्हणून ते परिचित आहेत. ग्रंथसंपादक, भाषांतरकार, साहित्य-कला-संस्कृती क्षेत्रातील संशोधक, अभ्यासक, जाहिरात लेखक, माहितीपटांचे लेखक या नात्याने त्यांनी दीर्घकाळ काम केलं आहे.

प्रा. विजय तापस यांना दस्तावेज निर्माण करण्यात आणि एकोणिसाव्या शतकाच्या अभ्यासात, संशोधनात विशेष रस आहे. त्यांनी रुईया महाविद्यालयाचा इतिहास लिहिला असून 'अमृतगाथा' या कॉ फीटेबल स्वरूपात तो प्रसिद्ध झाला आहे. त्यांनी प्रमुख संशोधक म्हणून 'शहराचे भूषण' या मुंबई विद्यापीठातर्फे प्रकाशित झालेल्या प्रकाशनातही मोठं योगदान दिलं आहे. नाट्यकलावंत अरविंद देशपांडे, नाटककार विजय तेडुलकर आणि नाट्यदिग्दर्शक दामू केंकरे यांच्या संदर्भात प्रकाशित झालेल्या ग्रंथांच्या निर्मितीत सहयोगी संपादक म्हणून त्यांनी काम केलं आहे. कविवर्य नारायण सुर्वे यांच्या दुर्मीळ कवितांचं संपादन करणारे तापस यांचं 'गवसलेल्या कविता' हे पुस्तक संदर्भग्रंथ म्हणून नावाजलं गेलं आहे.

विजय तापस यांनी 'लोकसत्ता', 'सामना' 'लोकमत', 'सकाळ' या वृत्तपत्रांतून साहित्य, समाज, संस्कृती आणि दुर्मीळ ग्रंथांशी संबंधित लेखन, स्तंभलेखन केलं आहे. 'सत्यकथा निवडक कविता' या दोन खंडात प्रकाशित झालेल्या प्रकल्पाचं आणि प्रा. श्री. पु. भागवत यांच्या जन्मशताब्दीनिमित्त प्रकाशित झालेल्या 'सृजनव्रती श्री. पु. भागवत' या बृहग्रंथाचे विजय तापस हे सहयोगी संपादक आहेत.

लेखकाची पुस्तकं

पुनर्भेट : विस्मृतीत गेलेल्या नाटकांची

विजय तपास


अठराव्या शतकापासून मराठीजनांना नाट्यकलेचा समृद्ध वारसा लाभला आहे. त्यात संगीत नाटकांनी आपली एक विशेष जागा व्यापली आहे. विष्णुदास भावेंपासून ते अगदी आजपर्यंतच्या व्यावसायिक आणि प्रयोगशील नाटककारांपर्यंत अनेकांनी सामाजिक, राजकीय आणि सांस्कृतिक विचार, दृष्टिकोन विविध नाटकांमधून मांडलेले दिसतात. म्हणूनच, मराठी नाट्यभूमीच्या इतिहासात डोकावून बघणं, त्या नाटकांचा वेध घेणं महत्त्वाचं ठरतं. नाटकांमधून आपल्या समाजाचं चित्रण होतं; तत्कालीन समाजव्यवस्था, समाजातील त्या त्या वेळचे कळीचे प्रश्न यावर भाष्य केलेलं असल्याने या नाटकांना सामाजिक दस्तावेज म्हणून विशेषता लाभते.
पुस्तकाचे लेखक विजय तापस हे मराठी रंगभूमीचे अस्सल संशोधक-अभ्यासक म्हणून मराठी वाचकाला परिचित आहेत. पुस्तकातील सर्वच लेख अभ्यासपूर्ण आणि त्याच वेळी मनोरंजक व ज्ञानात भर घालणारे आहेत. १९१० ते १९५० या कालखंडातील विस्मृतीत गेलेल्या आणि केवळ गाजलेल्या अशा नव्हे, तर लक्षवेधी ठरलेल्या नाटकांचा मागोवा त्यांनी यात घेतला आहे. त्यात जाणवणारी अभ्यासाची सखोलता आणि विश्लेषणाची पद्धत तर विशेष दाद द्यावी अशीच ! नाटकाकडे पाहण्याची, त्यांचा अभ्यास करण्याची एक वेगळीच मांडणी तापस आपल्यासमोर पेश करतात. लेखात समाविष्ट केलेल्या नाटकाची थीम, त्यातील उल्लेखनीय प्रसंग, पात्र आणि त्यात डोकावणारे विचार हे सर्व तापस रंजकपणे सांगतातच, पण त्याचबरोबर नाटककाराची पार्श्वभूमी, त्यांच्या लेखनाची वैशिष्ट्यं, त्यांची गाजलेली इतर नाटकं, ते विशिष्ट नाटक लिहिण्यामागचा त्यांचा विचार-भूमिका, त्या काळाची सामाजिक पार्श्वभूमी आणि प्रेक्षकांची नाटकाबाबतची प्रतिक्रिया याचाही ऊहापोह ते समर्थपणे करतात.म्हणूनच हे पुस्तक म्हणजे मराठी रंगभूमीच्या अभ्यासकांसाठी तसंच नाट्यप्रेमी रसिकांसाठी मोलाचा ठेवा आणि सामाजिक दस्तावेज ठरावा,
विजय केंकरे (ज्येष्ठ रंगकर्मी)

320.00 Add to cart